Cùng với quá trình chuyển đổi số, tăng trưởng xanh đã được xác định là một trong những trụ cột trong tiến trình hướng tới phát triển bền vững của Việt Nam. Với chiến lược tăng trưởng xanh mở ra nhiều ngành nghề mới, nhu cầu về nguồn nhân lực xanh cũng ngày càng gia tăng — từ tuyển dụng, đào tạo kỹ năng cho đến hiện đại hóa mô hình quản lý nhân sự (HR) — cho thấy sự thiếu hụt lao động được đào tạo về kỹ năng xanh

Nhiệm vụ trọng tâm

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính rằng đến năm 2030, quá trình chuyển đổi sang năng lượng bền vững trên toàn cầu có thể tạo ra 25 triệu việc làm, trong đó riêng khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể tạo ra 14,2 triệu việc làm xanh nếu các quốc gia đầu tư mạnh mẽ vào các vấn đề môi trường.

Tại Việt Nam, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050 và Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 xác định phát triển nguồn nhân lực là một trong những nhiệm vụ then chốt. Cụ thể, các văn bản này nhấn mạnh việc phát triển kỹ năng xanh, nâng cao nhận thức và tăng cường năng lực quản lý nhà nước về tăng trưởng xanh ở tất cả các cấp. Việc triển khai các biện pháp này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, liên cấp và đầu tư đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

“Nhân sự xanh là những nhân viên thực hiện các chính sách và chiến lược của doanh nghiệp từ cấp lãnh đạo, và thực sự thúc đẩy chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp,” bà Nguyễn Thu Trang, Trưởng bộ phận Thương hiệu Nhân lực của Manpower Vietnam chia sẻ. “Tuyển dụng và phát triển nhân sự xanh sẽ tiếp tục tăng mạnh tại Việt Nam trong thời gian tới. Đây không chỉ là xu hướng toàn cầu phản ánh nhu cầu ngày càng tăng về tiêu chuẩn xanh trong hoạt động và sản phẩm của doanh nghiệp, mà còn được thúc đẩy bởi chính sách từ Chính phủ Việt Nam.”

Tại hội thảo “Phát triển nguồn nhân lực – Yếu tố tiên quyết cho Kinh tế số và Tăng trưởng xanh”, tổ chức ngày 11/8 tại Hà Nội, ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết: “Thế giới trong 5 năm qua đã chứng kiến nhiều biến động lớn, ảnh hưởng mạnh đến chiến lược của các doanh nghiệp và quốc gia, trong đó Việt Nam – với vai trò trung tâm sản xuất thay thế trong khu vực ASEAN – cũng chịu tác động đáng kể.”

Đồng thời, các xung đột thương mại toàn cầu tiếp tục leo thang, không chỉ ảnh hưởng đến thương mại hàng hóa mà còn tái định hướng chuỗi cung ứng, đồng thời đặt ra rào cản mới liên quan đến truy xuất nguồn gốc, lao động xanh và kiểm soát carbon. Ông Long nhấn mạnh: “Việt Nam cần thích ứng nhanh với các xu hướng này, không chỉ để bảo vệ chuỗi cung ứng, mà còn để tận dụng cơ hội từ dịch chuyển đầu tư, tạo việc làm ổn định cho lực lượng lao động trong nước.”

Ông Trần Hồng Tuấn, Phó Chủ tịch Công đoàn Ngân hàng Việt Nam, chia sẻ rằng ngành ngân hàng đang tiên phong phát triển tín dụng xanh và ngân hàng xanh, với định hướng rõ ràng trong Chỉ thị số 01/CT-NHNN ngày 07/01/2020 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý rủi ro xã hội, môi trường trong hoạt động cấp tín dụng. Điều này đòi hỏi người lao động phải có kiến thức chuyên sâu về môi trường, hiểu biết về sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh, cùng ý thức tiết kiệm năng lượng và quản lý hiệu quả tài nguyên trong mọi hoạt động.
“Kỹ năng xanh không chỉ là kiến thức, mà còn là khả năng thực hành nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp và cộng đồng, hướng đến nền kinh tế tuần hoàn,” ông nói thêm.

Thiếu hụt nhân sự

Theo Tổng cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong nửa đầu năm 2025, lực lượng lao động Việt Nam từ 15 tuổi trở lên đạt 53 triệu người, trong đó 51,9 triệu người có việc làm. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ chỉ chiếm 29%, dẫn đến thiếu hụt lao động cả về số lượng lẫn chuyên môn.

Các báo cáo gần đây của ILO cũng cho thấy Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng lao động có kỹ năng xanh, đặc biệt là ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Ông Long cho rằng: “Điều này đòi hỏi chúng ta phải đầu tư khẩn cấp vào việc đào tạo lại và đào tạo chuyên biệt theo nhu cầu của chuyển đổi xanh và chính sách việc làm toàn diện.”

Ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), phát biểu tại hội thảo rằng Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đang thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, tuy nhiên nguồn nhân lực phục vụ tăng trưởng xanh vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế.

Về quy mô, lao động trong các ngành kinh tế xanh hiện chỉ chiếm 3–5% tổng lực lượng lao động, chủ yếu tập trung ở nông nghiệp hữu cơ và năng lượng tái tạo.
Về chất lượng, thiếu hụt nhân lực chuyên sâu trong thiết kế, vận hành và bảo trì hệ thống công nghệ xanh.
Về nhận thức, nhiều người lao động chưa hiểu rõ tầm quan trọng của tăng trưởng xanh và chưa có đủ kỹ năng để chuyển đổi sang việc làm xanh.

Bà Nguyễn Thanh Hương, Giám đốc Nhân sự & Văn hóa Quốc gia của Manpower Vietnam, cho rằng tăng trưởng xanh vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản về nguồn nhân lực, đặc biệt là về nhận thức và hiểu biết.
“Nhiều người lao động chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa và lợi ích lâu dài của tăng trưởng xanh đối với bản thân, doanh nghiệp và xã hội, và chưa thấy rõ vai trò của mình trong quá trình chuyển đổi,” bà nói.

Bà bổ sung thêm rằng, sự thiếu quan tâm từ lãnh đạo doanh nghiệp – những người đáng lẽ phải là người tiên phong trong chuyển đổi xanh – đã khiến các chương trình đào tạo và nâng cao kỹ năng (reskilling/upskilling) gần như bị bỏ qua.
Ngoài ra, vẫn tồn tại những quan niệm sai lệch về việc làm xanh, chẳng hạn như cho rằng đây chỉ là công việc liên quan đến môi trường, lao động tay chân, vất vả và nguy hiểm, hoặc lương thấp. “Những định kiến này ảnh hưởng đến sự sẵn sàng tiếp cận và tìm hiểu các cơ hội việc làm xanh,” bà Hương nhấn mạnh.

Giải pháp hiệu quả

Theo ông Long, cần ban hành chiến lược quốc gia về phát triển nguồn nhân lực gắn với chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, trong đó xác định mục tiêu, tầm nhìn và định hướng thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Cần lồng ghép các mục tiêu và giải pháp phát triển nhân lực vào Quy hoạch tổng thể quốc gia, Chiến lược tăng trưởng xanh, và Kế hoạch chính sách việc làm, đồng thời xác định các ngành ưu tiên đến năm 2030 như:

Công nghệ thông tin (CNTT), trí tuệ nhân tạo (AI)

Năng lượng tái tạo

Nông nghiệp công nghệ cao

Logistics phát thải thấp

Sản xuất thông minh

Du lịch bền vững

Theo Manpower Vietnam, để tăng nguồn cung nhân sự xanh, cần có sự đồng thuận và phối hợp giữa chính phủ, nhà trường và doanh nghiệp.

Ở cấp quản lý nhà nước, cần đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên và người lao động về việc làm xanh và vai trò của nhân lực xanh.

Tăng đầu tư vào giáo dục và đào tạo kỹ năng xanh; hỗ trợ tài chính cho các chương trình đào tạo nghề xanh, trường đại học, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp có sáng kiến đào tạo hoặc tuyển dụng nhân lực xanh.

Thúc đẩy hợp tác công – tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thực tập, và tuyển dụng nhân lực xanh.

Có chính sách khuyến khích và hỗ trợ phát triển nhân lực xanh.

Đối với các cơ sở giáo dục, cần cập nhật chương trình đào tạo với nội dung liên quan đến phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội, đồng thời thiết kế các ngành học hoặc chuyên ngành mới về “việc làm xanh” phù hợp với xu hướng thị trường lao động.

Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là chủ động xây dựng nguồn nhân lực xanh nội bộ. Doanh nghiệp cần:

Đánh giá các vị trí có thể chuyển đổi sang “xanh”

Xác định kỹ năng xanh cần thiết ngắn hạn và dài hạn

Triển khai các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác với đơn vị chuyên môn với lộ trình rõ ràng

Liên kết với các doanh nghiệp cùng ngành hoặc khác ngành để chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và nguồn lực, từ đó phát triển nhân lực xanh nhanh và hiệu quả hơn